Cây chay - vừa ăn quả vừa lấy bóng mát

Chay Bắc bộ

Chay Bắc bộ, Chay vỏ tía - Artocarpus tonkinensis A. Chev ex Gagnep, thuộc họ Dâu tằm - Moraceae.

Mô tả: Chay là cây thường xanh, thân gỗ to, cao đến 15m, thân nhẵn, mọc thẳng, phân cành nhiều. Cành lá non có lông hung, sau nhẵn, vỏ màu xám. Lá mọc so le, xếp thành hai hàng, phiến có hình trái xoan hay bầu dục, dài 7-15cm, rộng 3-7cm, đầu nhọn, gốc tròn, gân nổi rõ, mặt dưới có lông ngắn màu hung. Hoa mọc đơn độc ở nách lá. Quả phức gần tròn, cuống ngắn màu vàng, thịt mềm màu hồng, vị chua. Hạt to, chứa nhiều nhựa dính.

Cây chay ra hoa vào cuối xuân khoảng tháng Ba, tháng Tư. Đến cuối hè thì trái chín. Trái chay ăn được, khi chín màu vàng, ruột hồng có vị chua.

Chúng tôi cung cấp, bán cây chay các loại trồng làm cây công trình, cây bóng mát, cây cảnh quan ăn quả cho công trình, các khu biệt thự, khu sân vườn; Các cây chay kích cỡ nhỏ có đường kính gốc từ 15 cm - 20 cm, cây chay trung bình đường kính gốc từ 20 cm đến 30 cm, cây chay lớn đường kính gốc trên 30 cm. Chay là loại cây dễ trồng, tuy vậy, khi đánh chuyển cây, nên được đánh bầu, râm ủ cẩn thận thì tỷ lệ sống sẽ cao. Hãy liên hệ với chúng tôi để có thông tin chi tiết.

Bộ phận dùng của cây chay: Quả, rễ - Fructus et Radix Artocarpi Tonkinensis.

Nơi sống và thu hái: Cây chay mọc tự nhiên ở rừng thứ sinh một số tỉnh miền Bắc (Hà Giang, Hà Bắc, Thanh Hoá, Nghệ An...) và cũng được trồng để lấy quả ăn và vỏ dùng ăn trầu. Quả và rễ cũng được dùng làm thuốc, có thể dùng tươi hoặc phơi khô dùng dần.

Thành phần hoá học: Vỏ rễ cây chay chứa nhiều tanin.

Tính vị, tác dụng: Quả chay có vị chua, tính bình, có tác dụng thu liễm, cầm máu và thanh nhiệt, khai vị giúp tiêu hoá, làm ăn ngon cơm. Rễ chay có vị chát, cũng có tác dụng làm se.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Quả chay chín có thể dùng ăn sống, nấu canh chua, có thể phơi khô cất dành để nấu canh. Người ta dùng quả chay để chữa phổi nóng, ho ra máu, thổ huyết, chảy máu mũi, đau họng, hoặc dạ dày thiếu toan, kém ăn, dùng quả chay ăn hoặc ép lấy nước uống. Nếu không có quả chay tươi thì dùng 30-60g quả chay khô hay rễ chay sắc uống. Rễ chay, chủ yếu là vỏ rễ dùng ăn với trầu cau. Thường được dùng chữa tê thấp, đau lưng, mỏi gối và chữa rong kinh, bạch đới; còn dùng làm chắc chân răng. Liều dùng 20-40g dạng thuốc sắc.

Đơn thuốc có sử dụng cây chay:

1. Tê thấp đau lưng, mỏi gối, dùng lá và rễ Chay 20g, Thổ phục linh 15g, Thiên niên kiện 16g, nước 600ml, sắc còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.

2. Rong kinh, bạch đới: Rễ Chay, rễ Cỏ tranh, mỗi vị 50-60g, sắc nước uống.

 .....................

Tin thêm: cây chay quê tôi.

Trên đường làng quê tôi dễ dàng bắt gặp những cây chay tỏa bóng che mát. Cây ra hoa vào cuối xuân - khoảng tháng 3, tháng 4. Quả chay mọc thành chùm xinh xắn, mịn màng lông tơ, đến cuối hè thì trái chín vàng ươm.

Theo kinh nghiệm dân gian, quả chay được biết đến như là một vị thuốc quý. Người ta dùng quả chay chín ăn hoặc ép lấy nước uống để chữa phổi nóng, ho ra máu, chảy máu mũi, đau họng hoặc dạ dày. Những năm được mùa, quả chay chín được phơi khô, để dành sắc uống quanh năm giúp trẻ nhỏ gầy yếu ăn ngon, người già bớt đau lưng, mỏi gối...

Người quê tôi thường dùng quả chay để chế biến thành nhiều món ăn ngon miệng. Trái chay còn xanh cắt lát kho với cá, dùng trong bữa cơm hằng ngày. Quả chay cũng kho với cá đồng như cá rô, cá tràu. Cá còn tươi nguyên, làm sạch ướp hành, ớt, tiêu, chế vào ít dầu, nước mắm, bắc lên bếp kho nhỏ lửa. Khi nồi cá đang sôi, cho những lát chay vào. Món cá kho quả chay rất đậm đà, thịt cá thơm bùi, vị chua nhẹ, ăn mãi không ngán.

Song, ấn tượng nhất là món rạm đồng kho chay. Đặt một lớp lá lốt dưới đáy nồi, sắp những con rạm đã làm sạch lên trên, tiếp tục là một lớp quả chay cắt lát mỏng. Hành củ phi thơm rồi rưới đều nước mỡ phi hành lên trên mặt rạm, ướp nồi rạm thấm gia vị vừa ăn rồi kho nhỏ lửa. Đợi rạm khô lại và ngấm đều các loại gia vị, tỏa mùi thơm dịu ngọt là ăn được.

Và cả những bát canh cá, canh rau nấu cùng quả chay vừa giúp giải nhiệt trong những ngày oi bức vừa khiến người ta nhớ hoài món ngon giản dị nơi quê nhà xa lắc. Thông thường, chờ nồi canh vừa chín tới là có thể cho những lát chay vào (chay còn tươi hoặc đã phơi khô). Đợi đến khi canh sôi trở lại trong vài phút thì nêm nếm vừa ăn rồi nhấc xuống, múc ra tô, cho chút ngò đã xắt nhỏ cùng một ít tiêu xay.

Những khứa cá trắng ngà đã không còn béo đến ngậy trong tô canh nữa. Trái lại vị ngọt béo của cá hầu như đã hòa lẫn trong vị chua dịu của quả chay làm thành một món ăn hài hòa, tuyệt ngon, tạo nên sự khác biệt của tô canh vùng miền núi trung du so với những nơi khác.

Những ngày này, có lẽ người dân vùng trung du quê tôi đang háo hức chờ mùa chay đến. Để lại được nếm vị chua chua, ngọt ngọt của quả chay trong từng bữa cơm. Để có thể ngồi cắt từng lát chay chín, tỉ mỉ phơi khô rồi gói gém làm quà quê cho người phương xa.

.............................

Xem thêm: cây làm thuốc, cây lá màu: cây công trình, cây bóng mát, phân bón, sâu bệnh, thuốc,  
Cây lộc vừng, cây bưởi, cây bằng lăng, cây sấu; cây cau vua; cây mít; cây xoài; cây vú sữa.

Comments