Các nguyên lý trồng cây trong thiết kế hoa viên

đăng 06:12, 25 thg 2, 2013 bởi công trình cây   [ đã cập nhật 13:55, 1 thg 12, 2014 ]

Khác với vùng ngoại ô, cây xanh thường được thụ cảm ở những mảng rộng, cảnh quan lớn, cây được mọc một cách tự nhiên. Ở đô thị, để tổ hợp với khu xây dựng, cây xanh thường được trồng theo mảng, cây độc lập, khóm cây,... hình thức cây có thể ở dạng tự nhiên hay cắt xén, uốn theo hình thù nhất định.

Đặc biệt, trong các không gian nhỏ của vườn, quảng trường hay sân trong,... cây thường được cắt xén, tỉa tót. Ở đây, khoảng cách nhìn gần nên hình dáng và màu sắc cây rất quan trọng. Do đó để sử dụng tối đa giá trị nghệ thuật và các tính chất khác của cây cỏ hoa lá cần nghiên cứu việc chọn loài cây và nguyên tắc phối kết cây xanh.

Để có được bản vẽ thiết kế cảnh quan như mong muốn, trong từng trường hợp cụ thể cần phải tìm tòi hình khối dáng dấp và màu sắc cây có tính phù hợp cao nhất cho ý đồ của công trình. Mặt khác cũng cần chú ý đến khoảng cách trồng giữa các cây, khoảng cách giữa các cây với công trình xây dựng

Thông thường trong thiết kế cảnh quan cây xanh công trình đô thị, thiết kế hoa viên có một số dạng phối kết hợp cây: cây độc lập, khóm cây, hàng cây.

1. Cây độc lập

Cây có hình khối dáng dấp và màu sắc đẹp, độc lập, có kích thước tỉ lệ hài hòa với không gian trong quần thể kiến trúc, thường được bố trí độc lập. Khi bố trí cần chú ý đến yếu tố đặc trưng về hình khối dáng dấp và màu sắc sao cho có thể thụ cảm được trọn vẹn các yếu tố ấy và đồng thời góp phần thể hiện tính chất bố cục chung.

Cây độc lập được bố trí trong không gian trống của vườn – công viên, trên các quảng trường. Trong trường hợp này, cây độc lập làm nhiệm vụ bố cục trung tâm phong cảnh cho khoảng trống gần điểm nhìn, hoặc làm phong phú cho mảng bao quanh không gian trống. Ở đây, để thụ cảm được trọn vẹn giá trị trang trí của cây độc lập, cây phải có hình thức tán độc đáo (rủ, tháp, cầu,...) màu sắc lá rực rỡ tương phản với màu mảng cây xung quanh.

Cây độc lập được bố trí cạnh các công trình xây dựng: ở đây, cây có vai trò chủ đạo trong không gian trống trước nhà, trong sân trong và có ý nghĩa trang trí mặt nhà rất lớn. Trong trường hợp này, việc chọn hình khối, dáng dấp và màu sắc cây phụ thuộc vào giải pháp kiến trúc của công trình xây dựng. Nếu nhà dài, dung cây cao, tán hình tháp sẽ gây hiệu quả cảm giác nhà ngắn lại. Ngược lại, những tòa nhà cao thì dung cây thấp, tán tròn lại gây hiệu quả gần gũi,...

Đặc biệt cây bụi có ý nghĩa trang trí rất lớn ở lối vào nhà, trước cửa, làm mềm mại kiến trúc khô cứng của nhà và làm phong phú hình thức mặt nhà.

Đối với các công trình vui chơi, văn hóa, nhất là các công trình dành cho thiếu nhi, ngoài cây để sinh trưởng và phát triển tự nhiên ra, cây cắt xén cũng cần có hình thức vui nhộn, tự nhiên như hình các con vật, chim muông, thú,...

Cây độc lập được bố trí bên lối đi, chỗ rẽ của con đường: trong trường hợp này, do tầm nhìn rất gần nên thường cây bụi được bố trí là những cây có hoa đẹp hay cây thân gỗ, có kích thước vừa phải mới mang lại hiệu quả thụ cảm trọn vẹn và tỷ mỉ - cây có thể ở dạng cắt xén hay phát triển tự nhiên.

2. Khóm cây

Khóm cây gồm một số cây được tổ hợp trong một bố cục trọn vẹn, riêng rẽ. Thành phần của khóm cây có thể là cây thân gỗ, cây bụi hay hỗn hợp cây thân gỗ và cây bụi. Cây trong nhóm có thể khác nhau về độ lớn (nhỏ, trung bình, lớn), bố trí dày hay thưa, độ thưa thoáng của tán. Do đó việc bố cục tạo hình và khóm cây rất phong phú và đa dạng.

Những khóm cây bụi được bố cục tốt sẽ tạo ra những mảng màu trong phong cảnh và rễ gần gũi, bởi vì cây bụi thường thấp, độ phân cành có thể ở sát tận gốc, tạo tán cây ở dạng mảng trên mặt đất. Do đó màu sắc đẹp của lá hoa sẽ được biểu hiện rõ nét trên nền cỏ, đất và tường nhà.

Để có được hình khối dáng dấp cây theo yù muốn hoặc một chủ đề nào đó, có thể cắt xén khóm cây. Trong trường hợp này có thể tăng cảm giác khối cho công trình xây dựng trong cùng một tổ hợp. Khóm cây có thể được bố trí trong một số trường hợp sau đây:

Khóm cây được bố trí bên công trình xây dựng: Trường hợp này khóm cây có tác dụng chi phối bố cục chung của quần thể kiến trúc do khóm cây là một thành phần bố cục có quy mô, hình khối đáng kể so với quy mô của công trình xây dựng. Do đó tương quan hình khối, dáng dấp và màu sắc của khóm cây với công trình cần được cân nhắc kĩ lưỡng.

Có thể bố trí khóm cây bên cạnh cửa để nhấn mạnh lối ra vào chính, hướng dòng người tập trung vào phía đó. Hoặc khóm cây là yếu tố trung gian chuyển tiếp hình khối kiến trúc với phong cảnh xung quanh.

3. Hàng cây

Hàng cây là dạng rất quen thuộc với bất kì ai đi trên đường phố. Theo đúng như tên gọi của nó, hàng cây là cây trồng theo những đường nhất định, có thể thẳng, hay tròn hoặc cong,… Hàng cây, ngoài vị trí trên đường phố ra còn có trong vườn – công viên, trên sân, quảng trường trước nhà.

Mục đích của việc trồng cây theo hàng là nhằm phân đoạn không gian. Ví dụ: Hàng cây hai bên đường sẽ tạo nên không gian hẹp, kéo dài, biểu hiện yù nghĩa và chức năng của không gian (thể hiện tuyến đi bộ trong bóng râm mát, tạo ánh sáng lấp lánh trên nền hè đường do tia nắng xuyên qua tán lá,…).

Cây trồng theo hàng có hai dạng cơ bản: Dạng trồng thưa và dạng trồng dày. Khái niệm trồng thưa ở đây là khoảng cách giữa hai tán cây cùng lắm chỉ được chạm nhau đối với cây thân gỗ và không được chạm nhau đối với cây bụi. Trồng dày phải là những cây có tán lá giao nhau và gây cảm giác hàng cây như một mảng liên tục.

Hàng cây thưa

Hàng cây thưa có nhiều loại: một hàng, hai hàng hay nhiều hàng. Việc trồng cây theo hàng có vẻ đơn điệu nhưng rất phong phú. Qua lựa chọn hình khối tán, độ cao và những loài cây đặc trưng của địa phương có thể biểu đạt một y đồ nhất định về một chủ đề nào đó. Cây có tán lá cân xứng rõ ràng nhấn mạnh tính chất đều đặn của đường phố hoặc thể hiện sự trang nghiêm của kiến trúc công trình như hàng vạn tuế hai bên Lăng Bác Hồ. Hàng cây cao, thưa, mảnh mai thanh thoát có thể phá tan hình thức nặng nề của kiến trúc công trình.

Khi trồng hàng cây thưa trên đường phố, trên các con đường công cộng, đường đi dạo cần chú ý một số điểm sau :

* Cải tạo môi trường,

* Tạo bóng mát, ngăn được bụi, tiếng ồn,

Về mùa nóng, hướng chuyển dịch mặt trời ở nước ta từ Đông sang Tây, do đó trên đường thiết kế theo hướng vĩ tuyến, phía dãy nhà quay mặt về phía Bắc thì không có tia mặt trời chiếu trực tiếp nên chỉ cần tạo bóng mát cho người đi bộ là chính. Cũng từ phía này, những nhà cao tầng thì bản thân nhà sẽ tạo bóng mát cho vỉa hè. Bởi vậy không cần trồng cây tạo bóng mát. Cây trồng ở đây chỉ có tính chất trang trí là chính.

Đối với mặt nhà phía đối diện, nghĩa là mặt nhà quay về phía Nam thì không cần tạo bóng mát cho mặt nhà. Do đó, dãy nhà hướng Nam chỉ cần được tổ chức cả hai phía vỉa hè (nếu chiều rộng vỉa hè đủ để bố trí) hay phía giữa vỉa hè và lòng đường một số hàng cây thân gỗ có độ cao trung bình để tạo bóng mát cho vỉa hè.

Trên đường phố theo hướng kinh tuyến phải tạo bóng mát không chỉ cho vỉa hè mà cả mặt nhà. Buổi sáng, mặt nhà và vỉa hè quay về phía Đông bị chiếu nắng trực tiếp, còn buổi chiều, tia nắng mặt trời dọi vào vỉa hè và mặt nhà quay về phía Tây. Trong trường hợp này, nếu mặt đường rộng nên trồng cây cả hai phía vỉa hè là có hiệu qủa che mát nhất. Cây trồng giữa vỉa hè và mặt nhà cần phát triển tốt thì mới che mát cho mặt nhà được. Nếu chiều rộng hạn chế, chỉ có thể trồng về một phía giữa vỉa hè và lòng đường thì nên trồng xen kẽ giữa cây thân gỗ cao và cây thân gỗ trung bình (cây cao che mát cho nhà còn cây cao trung bình che mát cho vỉa hè )

Nguyên tắc chọn cây phải thẳng, tránh nghiêng ra lòng đường, gỗ dai, tán gọn. Cây có rễ ăn sâu vừa khó đổ lại vừa tránh vỡ vỉa hè và mặt đường, độ phân cành thấp nhất phải từ 3 m trở lên. Cây có hoa đẹp, không hấp dẫn ruồi nhặng, làm mất vệ sinh đường phố.

Hàng cây dày

Hàng cây dày gồm ba loại: tường cây xanh, hàng rào cây xanh và đường viền.

Tường cây xanh là hàng rào cây dày có độ cao trên 3m. Tường cây xanh có thể bằng cây thân gỗ, hoặc cây bụi, thường được sử dụng để quây kín một khu đất nhỏ. Tường cây xanh có ý nghĩa rất quan trọng về mặt không gian chức năng. Tường cây xanh hình thành không gian kín, cân xứng đồng thời bảo đảm tính chất độc lập cho các hoạt động bên trong. Thường tường cây xanh được cắt xén theo dạng hình học, bên trong có sân cỏ, bồn hoa, bể nước, sân chơi,...

Hàng rào cây xanh là hàng cây dày có độ cao từ 0,5 – 3 m thường là cây bụi. Dùng với chức năng là bảo vệ hoặc là ranh giới giữa các khu vực riêng rẽ, ngoài ra nó còn mang tính chất trang trí che đi những phần xấu của kiến trúc công trình. Loài cây sử dụng để trồng làm hàng rào cũng rất phong phú và đa dạng, có thể trồng một loài hoặc nhiều loài. Trường hợp hàng rào cùng một loài cây dễ gây ấn tượng ngăn cách dứt khoát, liên tục. Ngược lại hàng rào nhiều loài cây, màu sắc tương phản nhau, trồng nối tiếp nhau sẽ gây cảm giác đứt đoạn. Do đó, tùy thuộc vào ý nghĩa của công trình mà lựa chọn hàng rào cho phù hợp.

Đường viền là hàng cây dày có độ cao dưới 0,5 m, thường là cây bụi, cây thân thảo. Đường viền thường được dùng để nhấn mạnh và làm rõ chu vi, đường nét, ngoại hình của một khu đất nhất định có thể là bồn hoa, vườn cảnh, khóm cây, khóm đá nghệ thuật,...
Comments