Giổi


GIỔI ĂN QUẢ

Tên khác:Giổi, giổi ngọt, giổi lúa

Họ: Mộc lan - Magnoliaceae

Hình thái

Cây gỗ lớn, thường xanh, cao 25-35 m, đường kính 40-60 cm hay trên 1 m; tán nhỏ, màu xanh đậm. Thân tròn thẳng, gốc có bạnh vè nhỏ; vỏ nhẵn, màu xám hoặc nâu nhạt, có nhiều vết địa y hình bản; thịt vàng hay xanh nhạt, giòn, có mùi thơm nhẹ. Phân cành cao, cành mọc chếch, cành con nhẵn, có nhiều vết sẹo do vòng lá kèm để lại và có nhiều lỗ vỏ rải rác.

Lá đơn, mọc cách, xếp đều trên cành; phiến lá dai, cứng, dài 8-25 cm, rộng 5-12 cm, hình bầu dục hẹp, đầu có mũi nhọn ngắn, gốc lá tròn hoặc hình nêm, mặt trên màu lục đậm xanh bóng, mặt dưới lục nhạt. Gân bên 10-12 đôi nổi rõ; cuống lá dài 1-2 cm, không có vết sẹo; phiến lá và cuống lá nhẵn. Lá kèm nhọn, sớm rụng để lại vết sẹo trên cành non.

Hoa đơn độc mọc ở đầu cành hay đối diện với chỗ đính của cuống lá; cuống hoa dài 2,5-3,5 cm; bao hoa nhiều, mọc vòng, chưa phân hoá thành đài và tràng, màu trắng hay vàng nhạt, có mùi thơm, Nhị nhiều, trung đới có mũi nhọn ngắn. Lá noãn nhiều. Cả nhị và lá noãn đều xếp xoắn ốc trên một trục hoa hình trụ.


Quả kép, dài 7-10 cm, mang 3-5 lá noãn rời, vách dày, hình trứng thuôn, đầu nhọn, đáy thót lại, vỏ có nhiều lỗ khí; khi chín tự mở bằng rãnh. Quả chín có nội nhũ màu đỏ, mềm, có vị ngọt; hạt 2-5 trong 1 đại, to khoảng 1 cm, có tinh dầu thơm, vị cay.

Các thông tin khác về thực vật

Cây Giổi ăn quả thuộc chi Giổi (Michelia) với khoảng 20 loài ở Việt Nam, phân bố chủ yếu ở các kiểu rừng á nhiệt đới thường xanh ở độ cao trên 700m. Trong các tài liệu cũ, loài giổi ăn quảđã được giám định nhầm là Talauma gioi A, Chev. và gần đây một số nhà thực vật định lại tên khoa học của loài giổi ăn quả là Michelia hypolambra Dandy. Nhưng loài Michelia hypolambra này có cụm quả dài mang 8-9 lá noãn rời, phủ lông xám dày, sau thành 8-9 quả nang nhỏ hơn 1 cm mang khoảng 10 hạt, những đặc điểm này khác hẳn đặc điểm hình thái quả của cây giổi ăn quảđã được mô tảở trên. Sau khi thu được tiêu bản của hoa, quả và hạt của giổi ăn quả, tên khoa học của loài đã được định lại là M. tonkinensis A. Chev.

Phân bố

Cây đặc hữu của Việt Nam, phân bố từ Lào Cai đến các tỉnh Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên, tập trung nhiều ở các tỉnh phía Bắc như: Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang, Bắc Giang, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà tĩnh, Gia Lai và Kon Tum. 

Comments